Με ιδιαίτερη επιτυχία και συγκίνηση ολοκληρώθηκαν οι πολιτιστικές εκδηλώσεις «Χαλκίδεια 2025» του Δήμου Αμπελοκήπων–Μενεμένης, με την καταληκτική εκδήλωση «Ξεδιπλώνοντας την Ιστορία των Αμπελοκήπων από την προϊστορία ως τη Μικρασιατική Καταστροφή», που πραγματοποιήθηκε στις 24 Σεπτεμβρίου στον αύλειο χώρο της Αριστοτελείου Βιβλιοθήκης.
Η βραδιά αποτέλεσε ένα ταξίδι μνήμης και γνώσης, με το Κέντρο Ιστορίας Αμπελοκήπων Θεσσαλονίκης (ΚΙΑΘ) να παρουσιάζει μια τεκμηριωμένη ιστορική αφήγηση, φωτίζοντας την πορεία της περιοχής μέσα στους αιώνες.
Στην ομιλία του με τίτλο «90 χρόνια αυτοδιοίκηση», ο Δήμαρχος Αμπελοκήπων–Μενεμένης κ. Λάζαρος Κυρίζογλου αναφέρθηκε στην ιστορική διαδρομή του Δήμου, ενώ έκανε ιδιαίτερη μνεία στον Κώστα Κούρτη, ιδρυτικό μέλος του ΚΙΑΘ, για την πολύτιμη προσφορά του στην ανάδειξη της τοπικής ιστορίας.
Η εκδήλωση αποτέλεσε τον ιδανικό επίλογο ενός πλούσιου πολιτιστικού προγράμματος, το οποίο περιλάμβανε μουσικές παραστάσεις, θεατρικά δρώμενα, κινηματογραφικές προβολές και αφιερώματα, επιβεβαιώνοντας τη δυναμική και το πολιτιστικό αποτύπωμα του Δήμου μας.
Ακολουθεί η ομιλία του Δημάρχου:
Το έτος 2004 αποτέλεσε ένα σημαντικό σταθμό στη ζωή και την ιστορία του Δήμου μας, γιατί συμπληρώθηκαν 70 χρόνια (1934-2004) από τότε που οι Αμπελόκηποι έγιναν στην αρχή Κοινότητα και ύστερα Δήμος (1954). Ήδη πέρασαν 90 χρόνια από το 1934.
Στο πλαίσιο των σχετικών εκδηλώσεων που έγιναν το 2005, κυκλοφόρησε η πρώτη έκδοση του ιστορικού–φωτογραφικού λευκώματος. Πολλοί δάκρυσαν, σε πολλούς ξαναζωντάνεψαν παλιές εικόνες, μνήμες και αναμνήσεις και πολλοί νέοι βρήκαν μια αιτία για να ρωτήσουν, να μάθουν από τους παλιούς, για τους αγαπημένους μας Αμπελόκηπους, για την ιστορική Επτάλοφο.
Στα διοικητικά κανονιστικά κείμενα ο όρος «Αμπελόκηποι» συναντάται για πρώτη φορά σε διάταγμα του 1926, σύμφωνα με τον οποίο ο συνοικισμός των Αμπελοκήπων εντάσσεται διοικητικά στη νεοσύστατη κοινότητα Χαρμάνκιοϊ.
Τρία χρόνια μετά, η κοινότητα αυτή διαλύθηκε και ο συνοικισμός των Αμπελοκήπων επανήλθε και ενσωματώθηκε στο δήμο Θεσσαλονίκης. Η τοπική αυτοδιοίκηση στην περιοχή των Αμπελοκήπων ξεκίνησε με τη σύσταση ιδιαίτερης κοινότητας το 1934. Με διάταγμα που δημοσιεύθηκε στο ΦΕΚ 23/18-1-1934 αποσπάσθηκε από το Δήμο Θεσσαλονίκης υπό το όνομα ΚΟΙΝΟΤΗΣ ΕΠΤΑΛΟΦΟΥ και με έδρα τον ταυτώνυμο συνοικισμό. Στην κοινότητα αυτή ενώθηκαν οι συνοικισμοί Επταλόφου-Καϊστρίου Πεδίου και Μαργαρίτη όπως ονομαζόταν η περιοχή που βρισκόταν γύρω από το λαχανόκηπο του Φίλιππου Μαργαρίτη, στα δυτικά της αρχικής περιοχής του Καϊστρίου Πεδίου στο σημείο που συναντώνται οι οδοί Καλλιθέας και Ηλιουπόλεως (δηλ. 28ης Οκτωβρίου). Οι τρεις αυτοί συνοικισμοί αποσπάσθηκαν από το Δήμο Θεσσαλονίκης.
Σύμφωνα με την έρευνα ειδικών ιστορικών και αρχαιολόγων οι Αμπελόκηποι έχουν μακρινό ιστορικό παρελθόν. Ο τόπος αυτός συνδέεται με την ρωμαϊκή και παλαιοχριστιανική περίοδο και μάλιστα ως χώρος κοιμητηρίων και έντονης επαγγελματικής ζωής. Εδώ λειτουργούσαν εργαστήρια λάξευσης πέτρας και μαρμάρου καθώς και πλινθοποιοίας. Σημαντικοί καλλιτέχνες έφταναν στους Αμπελόκηπους και φιλοτεχνούσαν ταφικά μνημεία, ενώ εργάτες εργαστηρίων, μεταφορείς αντικειμένων και άλλοι διάφοροι επαγγελματίες ζούσαν εδώ καθημερινά. Οι ανασκαφές από την Αρχαιολογική υπηρεσία και τα ευρήματα στην περιοχή των Αμπελοκήπων μαρτυρούν την έντονη ζωή αυτής της περιοχής.
Στα νεότερα χρόνια το κέντρο της πρώτης κοινότητας ήταν ο συνοικισμός Επταλόφου ο οποίος σχηματίσθηκε σταδιακά από το 1913 μέχρι το 1925 ιδιαίτερα όμως κατοικήθηκε μετά το 1922 από προσφυγικές κυρίως οικογένειες, ενώ το 1928 κτίσθηκε ο Ιερός Ναός της Ζωοδόχου Πηγής για τον εκκλησιασμό των κατοίκων οι οποίοι γύρω στο 1932 ήταν περίπου τους 4.000. Η Επτάλοφος διέθετε πριν από τον πόλεμο μια αρκετά οργανωμένη αγορά τροφίμων και άλλων καταστημάτων που ανταποκρίνονταν στις περισσότερες ανάγκες των κατοίκων και είχε διατοπικό χαρακτήρα αφού σ’ αυτήν κατέφευγαν και οι κάτοικοι από τη Μενεμένη και το Βόσπορο.
Πρώτος Πρόεδρος της ιδρυθείσης Κοινότητας το 1934 εκλέχθηκε ο αείμνηστος Χρήστος Κανάκης που εργάσθηκε για την οργάνωση και ανάπτυξη της πρώτης Κοινότητας και την επίλυση των πρώτων μεγάλων προβλημάτων (ηλεκτροδότηση, ύδρευση).
Το πρώτο Κοινοτικό κατάστημα βρισκόταν στη γωνία της οδού Άτλαντος και της τότε οδού Τριποτάμου (σημερινής Γ. Χαλκίδη). Αργότερα μεταφέρθηκε κοντά στην κεντρική πλατεία. Μέχρι το 1954 στην Κοινότητα Επταλόφου υπηρέτησαν τους κατοίκους της αρκετοί πρόεδροι και κοινοτικά συμβούλια. Όλοι εργάσθηκαν στα πλαίσια των δυνατοτήτων και την ικανοτήτων τους για την πρόοδο, την ανάπτυξη και την δημιουργία υποδομών στην κοινότητα Επταλόφου. Προβλήματα ζωτικής σημασίας όπως η καθαριότητα και η αποκομιδή των σκουπιδιών , η κατασκευή βόθρων, η τοποθέτηση βρυσών σε κεντρικά σημεία, οι δενδροφυτεύσεις, η βελτίωση και επέκταση του ηλεκτροφωτισμού οδών και πλατειών, τα οικονομικά, η σχολική στέγη, η ιατρική περίθαλψη των κατοίκων, η παροχή βοήθειας σε άπορους και ανήμπορους, η ενίσχυση των σωματείων και των οργανώσεων της νεολαίας, η αποπεράτωση του Ιερού Ναού της Ζωοδόχου Πηγής, η επισκευή του οστεοφυλακίου του παλαιού ναού του νεκροταφείου της Κοινότητας (της παλαιάς εκκλησίας του Αγ. Παντελεήμονος), υπήρξαν ζητήματα που απασχόλησαν τις Κοινοτικές Αρχές.
Η ένταξη του δήμου των Αμπελοκήπων στο πολεοδομικό σχέδιο της Θεσσαλονίκης έγινε σταδιακά στις 3/12/1930, 12/12/1931 και 29/12/1957. Η εφαρμογή όμως του σχεδίου άργησε πολύ γιατί υπήρξαν προβλήματα ανταλλάξιμων οικοπέδων και δόμησης στους χώρους αυτούς.
Με το Βασιλικό Διάταγμα της 6/10/1954 η κοινότητα προήχθη σε Δήμο. Πρώτος Δήμαρχος εξελέγη το Νοέμβριο του ιδίου χρόνου ο αείμνηστος Στέφανος Ελμάζης. Από τότε μέχρι σήμερα υπηρέτησαν δήμαρχοι και δημοτικά συμβούλια στο Δήμο Αμπελοκήπων που όλοι εργάσθηκαν και προσέφεραν στον τόπο ανάλογα με τις δυνάμεις τους.
Οι Δημοτικοί άρχοντες από το 1954 μέχρι σήμερα αγωνίστηκαν για την επίλυση είτε παλαιών και χρονίζοντων προβλημάτων είτε καινούργιων προβλημάτων και ζητημάτων τα οποία δημιουργήθηκαν με την προαγωγή των Αμπελοκήπων από Κοινότητα σε Δήμο. Τέτοια προβλήματα που προήλθαν και από την ραγδαία αύξηση του πληθυσμού, σε γενικές γραμμές ήταν: Τα έργα οδοποιΐας, η αποκομιδή απορριμμάτων, οι διανοίξεις οδών, η καταπάτηση εκτάσεων του δήμου, το συγκοινωνιακό, τα σχολικά κτίρια, η ολοκλήρωση της εφαρμογής του ρυμοτομικού σχεδίου, η κατασκευή ολοκληρωμένων δικτύων ύδρευσης και αποχέτευσης, το μεγάλο πρόβλημα της κάλυψης του Δενδροποτάμου (η σημερινή 28η Οκτωβρίου), ο εκσυγχρονισμός και η επέκταση της ηλεκτροδότησης, η τόνωση και ο εκσυγχρονισμός της τοπικής αγοράς, η αγορά των λίγων οικοπέδων που απέμειναν, η απομάκρυνση των στρατιωτικών εγκαταστάσεων και η παραχώρηση του Στρατοπέδου Μ. Αλεξάνδρου στο δήμο κ.α.
Μέχρι σήμερα πολλά προβλήματα επιλύθηκαν οριστικά. Στη θέση τους δημιουργήθηκαν άλλα και αυτά με την σειρά τους έφεραν καινούργια. Αυτό είναι φυσικό επακόλουθο μιας οργανωμένης πόλης 60.000 και πλέον κατοίκων όπως είναι σήμερα οι Αμπελόκηποι.
Ο Δήμος είναι πλέον από τους πιο πυκνοδομημένους Δήμους του πολεοδομικού συγκροτήματος της Θεσσαλονίκης. Στη σημερινή σύγχρονη μεταβιομηχανική εποχή, την εποχή των ανακαλύψεων, του πλουραλισμού σ’ όλα τα επίπεδα, του εκσυγχρονισμού και των νέων τεχνολογιών οι Αμπελόκηποι πρέπει να γίνουν η έγνοια και το σημείο αναφοράς της σκέψης και της ζωής όλων μας.
Οι Αμπελόκηποι πάντοτε είχαν σαν βασικό κοινωνικό χαρακτηριστικό τους την επικράτηση του μικροαστικού στοιχείου των ανθρώπων της απλής καθημερινότητας που μοχθούσαν και μοχθούν για τον επιούσιο.
Βασικά σημεία της συμπεριφοράς των κατοίκων ήταν και είναι η διατήρηση της προσφυγικής συνείδησης, ο απόηχος μιας άλλης μακρινής πατρίδας, συναίσθημα έντονο ανάμεσα στους παλαιότερους. Ακόμη η διατήρηση της κοινωνικής παράδοσης της Ανατολής.
Διατελέσαντες Δήμαρχοι
Στ. Ελμάζης
Γεώργιος Τζεκάκης
Χρήστος Ράπτης
Β. Κουσενίδης
Γ. Ντότσης
Χρήστος Ράπτης
Κ. Σαπρανίδης
Αλέξανδρος Σταματουλάκης
Και ο ομιλών